„Sinjoro Tadeo” – to tytuł nowego wydania „Pana Tadeusza” w języku esperanto. Po 100 latach przekład poematu Mickiewicza ukazał się ponownie z inicjatywy Światowego Związku Esperantystów i od początku stycznia jest dostępny w księgarni działającej przy wrocławskim Muzeum Pana Tadeusza.

Dzieło Mickiewicza zostało wydane w języku esperanto już w 1918 roku. Autor pierwszego przekładu, Antoni Grabowski, początkowo uważał pracę nad przetłumaczeniem epopei za rzecz niemożliwą.

Głównym powodem, dla którego Grabowski obawiał się podjęcia pracy nad epopeją, była jej rytmika, rymy oraz ogromny zasób słów Mickiewicza. Warto pamiętać, że w 1918 roku tłumacz języka esperanto miał do dyspozycji zaledwie 1000 esperanckich rdzeni wyrazowych – mówi Małgorzata Komarnicka z Europejskiego Centrum Edukacji Międzykulturowej.

Mimo obaw Grabowski po mistrzowsku wykorzystał słowotwórczy system języka esperanto i udowodnił jego genialnie przemyślane możliwości, a tym samym zrealizował ambitny plan zachowania oryginalnej wersyfikacji, czyli trzynastozgłoskowca. O sukcesie Grabowskiego niech świadczy fakt, że „Pan Tadeusz” najczęściej na inne języki był przekładany przeważnie prozą – dodaje Komarnicka.

Literatura polska znana jest na świecie w dużej mierze dzięki przekładom na esperanto. Na podstawie przekładu „Faraona” na ten język dzieło Bolesława Prusa ukazało się w języku chińskim. W ten sposób międzynarodowej popularności doczekała się także „Marta” Elizy Orzeszkowej. Powieść została przetłumaczona z esperanto na język japoński, dzięki czemu w latach 20. ubiegłego wieku polska pisarka trafiła na listę lektur szkolnych w Japonii.

Tomasz Chmielik i Lidia Ligęza ze Światowej Akademii Literatury Esperanto od lat pracują nad przekładami polskiej prozy i poezji na język esperanto. Dzięki nim zostały przetłumaczone m.in. dzieła B. Prusa, R. Kapuścińskiego, K. I. Gałczyńskiego, Z. Herberta, Cz. Miłosza, W. Szymborskiej, H. Poświatowskiej. Ostatnio Lidia Ligęza przetłumaczyła także dwa dramaty Witkacego: „W małym dworku” i „Szewcy”.

Do tej pory w języku esperanto nie stworzono jeszcze utworu prozatorskiego na miarę literackiej nagrody Nobla. W dziedzinie poezji do takiej nagrody za pracę w języku esperanto trzykrotnie (w 1999, 2004 i 2006) był nominowany szkocki poeta i tłumacz, William Auld.

10 stycznia 2018 w Muzeum Pana Tadeusza we Wrocławiu odbyła się promocja najnowszego wydania epopei w języku esperanto, którą będzie można kupić w księgarni muzeum i jest to jedyne miejsce, w którym książka będzie dostępna.

Źródło: Europejskie Centrum Edukacji Międzykulturowej